न्यायिक समितिले हेर्ने विवादहरु (गत महिनाको बाकी अंश…….) ।

netra subedi

 

 

नेत्रप्रसाद सुबेदी/वालिङ :

नेपालको संविधान २०७२ को धारा २१७ र स्थानिय सरकार सञ्चालन ऐन २०७४ को दफा ४६ अनुसार गठित गाउँपालिका र नगरपालीकाको न्यायिक समितिले सोही ऐनको दफा ४७ को उपदफा (१ ) र (२) मा उल्लेख भएका विवादहरु मध्ये दफा ४७ को उपदफा (१) मा न्यायिक निरुपण गर्न पाउने १३ वटा विवादहरुको बिषयमा चर्चा गरिएको छ । तेह्र वटा विवादहरु मध्ये गत महिनाहरुको अंकमा तल उल्लेखित क्रमश क देखि छ सम्मका विवादहरुको बिषयमा चर्चा गरिएको थियो ।

आज हामी (ज) बार्षिक पच्चीस लाख रुपैयाँ सम्मको बिगो भएको घर बहाल र घर बहाल सुबिधाको बिषयमा चर्चा गर्दछौ ।

यस सम्बन्धी विवाद मुलुकी देवानी संहिता, २०७४ को दफा ३८३,३९० (क), ३९१, ३९५, ३९७, ४००, ४०१, ४०४ र ४०५ मा व्याख्या गरिएकोछ । दफा ३८३ मा कसैले आफ्नो हक, भोग,स्वामित्वमा रहेको घर,घरको तला,कोठा वा घरले चर्चेको जग्गा वा लगापात वा टहरा निश्चित समयका लागि रकम लिने गरि कुनै व्याक्तिलाई उपयोग गर्न दिएकोमा बहालमा दिएको मानिनेछ भनी परिभाषा गरिएको छ ।

असुरक्षित घर बहालमा लिन दिन पाईदैन । घर बहालको अवधि कम्तिमा पनि पाँच बर्ष नबढाई सम्झौता गर्नुपर्ने व्यवस्था रहेको छ । र बहालमा दिदा र लिदा दुबैपक्ष बिच घर बहालमा लिने दिने व्याक्तिको नाम,थर, ठेगाना,घर रहेको ठाउँ, कित्ता नम्बर, बहालमा लिने प्रयोजन, बहाल शुरु हुने मिति,बहाल कायम रहने अबधि, मासिक बहाल रकम, बुझाउने समय ,बिजुली, खानेपानी, टेलिफोनको महशुल बुझाउने दायित्व, घर बहाल कर, घर छाड्ने अवधि,अन्य व्याक्तिलाई दिन पाउने नपाउने बिषयमा उल्लेख भएको हुनुपर्दछ । ओैधोगिक वा व्यवसायिक प्रयोजनको लागि घर बहालमा लिएमा बहालमा लिनेले घरको बिमा गराउनु पर्नेहुन्छ ।

यदि कुनै दैवी प्रकोप,आगजनीबाट घर क्षती हुन गएमा त्यसको जिम्मेवार घर बहालमा लिने व्याक्तिले व्यहोर्नु पर्दछ । घरधनिको स्वीकृत बेगर बहालमा लिने व्याक्तिले घरको संरचना हेरफेर गर्न पाईदैन । घर धनिले बहालमा लिने व्याक्तिलाई सुचना दिई समय समयमा आफ्नो घरको निरिक्षण गर्न पाउनेछ । दैनिक प्रयोग गर्दा खिईने वा नष्ट हुने सामानहरु बाहेक आफुले घर भाडामा लिदा जिम्मामा लिएका सरसामान वा कुनैपनि वस्तु गन्ती गरि घर सफा रङ्गरोगन गर्नुपर्ने भए गरि घरधनीलाई दुरुस्त बुझाउनु पर्नेछ ।

घर बहालमा लिने दिने व्याक्तिको दायित्व र निर्धारित समयमा बहालको रकम भुक्तानी गर्नुपर्ने, बहालमा लिएको घर आफ्नो सरह मानी सरसफाई, संरक्षण,हेरचाह र सुरक्षा दिनुपर्ने, बहालमा बस्नेले छिमेकलाई अशान्ति, हैरानी वा असुरक्षित हुने जस्ता कार्यहरु नगरी सम्झौतामा उल्लेख भएका कुराहरु पालना गर्नुपर्दछ भन्ने कुराहरु दफा ३९० (क) मा व्यवस्था गरिएको छ । त्यसैगरी दफा ३९१ मा बहाल बुझाउने तरिका र प्रकृयाको बिषयमा व्यवस्था गरिएको छ । जसमा सम्झौतामा उल्लेख भएमा सोही बमोजिम र उल्लेख नभएकोमा प्रत्येक महिना भुक्तान भएको सात दिन भित्र नगदै वा चेक मार्फत बहाल बुझाउनु पर्नेछ र त्यसको भरपाई गरि बहाल बुझाउने व्याक्तिलाई दिनु पर्नेछ । दफा ३९५ मा सम्झौतामा उल्लेख भएमा स‍ोही बमोजिम र उल्लेख नभएमा बहालमा लिने व्याक्तिले पुन उक्त घर वा केही अंश अर्को व्याक्तिलाई बहालमा दिन पाउनेछ ।

दफा ४०० मा घरधनिले दायित्व पूरा नगरेमा, सम्झौता विपरित काम गरेमा वा जुन प्रयोजनको लागि घर लिएको सो कामको लागि घर नचाहिने भएमा ३५ दिन अगावै घरधनिलाई सुचना दिई घर छाड्न पाईने व्यवस्था रहेको छ । त्यसैगरी दफा ४०१ मा बहालमा बस्नेले दायित्व पूरा नगरेमा,घर भित्र कानुनले निषेध गरेका कृयाकलाप गरेमा,घर धनी आफैलाई आवश्यक परेमा,प्राविधिक र स्वास्थ्यको दृष्टिकोणले मानिस बसोबास गर्न अनुपयुक्त देखिएमा,अबधि समाप्त भएमा ३५ दिन अगावै बहालमा बस्ने व्याक्तिलाई सुचना दिई घरधनिले हटाउन पाउदछ । घरधनिले बहालमा लिएको व्याक्तिलाई हटाएकोमा त्यस्तो घर आफुले प्रयोग नगरी तीन महिना सम्म अन्य व्याक्तिलाई बहालमा दिन पाउने छैन । दिएमा पहिला बहालमा बसीरहेको व्याक्तिले पहिलो प्राथमिकता पाउदछ ।

त्यसैगरी दफा ४०४ मा बहालमा बस्ने मानिस बिना सुचना लगातार तीन महिना वा सो भन्दा बढी समय सम्म बहाल रकम नबुझाई बेपत्ता भएमा र निजलाई सार्वजनिक रुपमा सुचना वा पत्राचार गर्दा पनि निजका हकवाला पनि उपस्थित नभएमा स्थानिय तहको सम्बन्धित वडा कार्यालयमा निवेदन दिनुपर्नेछ । त्यसरी निवेदन दिएमा वडा कार्यलयले उपस्थितिको लागि सार्वजनिक रुपमा १५ दिने सुचना जारी गर्नुपर्दछ । सो समय सम्म पनि बहालवाला नआएमा सम्बन्धित वडा कार्यालयले बहालमा रहेको घर खोली सरसामान आफ्नो वा कुनै मानिसको जिम्मा रहने गरि घर खाली गराउनु पर्दछ । यदि वडा कार्यालयले निवेदन परेको १ महिना भित्र कुनै कारवाही अघि नबढाएमा सम्बन्धित घर धनीले सम्बन्धित वडा कार्यालय र प्रहरी कार्यालयमा निवेदन दिई प्रहरी कर्मचारी र कम्तीमा दुईजना स्थानिय व्याक्तिलाई साक्षी राखी लिखत खडा गरि घर खोली निजको मालसामान प्रहरीको जिम्मा लगाउनु पर्दछ । वेपत्ता भएको बहालवाला छ महिना भित्र फर्की आएमा वा कुनै हकवाला वा प्रतिनिधि आएमा बहाल वापतको बाँकी रकम लिई मालसामान निजलाई फिर्ता दिनु पर्दछ भन्ने व्यवस्था गरिएको छ ।
घर बहाल सम्बन्धमा रहेको कानुनी व्यवस्थाको बिषयमा भए गरेका काम कारवाहीबाट मर्का पर्ने व्याक्तिले त्यस्तो काम कारवाही भए गरेको मितिले छ महिना भित्र सम्बन्धित पालीकाको वडास्तरिय मेलमिलाप केन्द्र वा न्यायिक समितिमा विवाद दर्ता गर्न सकिने व्यवस्था दफा ४०५ मा रहेको छ ।

बाँकी अर्को महिनामा क्रमश……..

Facebook Comments Box
TOP